Takato

مرکز تحقیقات کاربردی و تولید بذر (تکاتو)

 

Brassica rapa  یکی از گونه های دیپلوئید (20= 2n) خانواده براسیکا است که به عنوان والد پدری در تولید کلزا (Brassica napus) استفاده شده است. بطور کلی اعتقاد بر این است که Brassica rapa (مترادف با Brassica campestris)(10=n) از ارتفاعات، در نزدیکی دریای مدیترانه منشا گرفته است. آب و هوا در این مناطق کوهستانی بسیار سرد است، و B. rapa  در شرایط درجه حرارت پایین رشد رویشی سریع نشان می دهد. همچنین تنوع گسترده ای از گونه Brassica rapa، در بخش های مختلف آسیا و اروپا مشاهده شده است و بسیاری از محصولات با کاربردهای مختلف را شامل می شوند که مهم ترین آن ها سبزیجات هستند.

 در یک طبقه بندی هفت گروه از تیپ  B. rapa  شناخته شدند که عبارتند از:

campestris ، pekinensis، chinensis،parachinensis ،narinosa ، japonica،rapa . اخیرا این گروه ها به عنوان گونه جداگانه در نظر گرفته می شوند. طیف گسترده ای از تنوع آنها نشان دهنده این واقعیت است که آنها از یکدیگر تکامل یافته اند. همچنین بر اساس خصوصیات ریخت شناسی، سه گروه تعریف شده از B. rapa (ژنوم A، n = 10) وجود دارد:

1) تیپ روغنی یا  oleiferous، در کانادا اغلب به عنوان کلزاي لهستانی یا شلغم بهاره و به عنوان کلزایی با فرم خاص با داشتن میزان پایین اسید اروسیک در روغن و گلوکوزینولات پایین در پروتئین کنجاله شناخته می شود.

2) تیپ برگی B. rapa، شامل گروه chinensis (pak-choi، خردل کرفسی)، گروه pekinensis (کلم پیچ چینی) و گروه perviridis (سبز ترد).

3) تیپrapiferous ، متشکل از گروه rapifera (شلغم، rapini)، و گروه ruvo (شلغم، کلم بروکلی، شلغم ایتالیایی).  تیپ برگی و شلغمی به عنوان منابع گیاهی مهم در بسیاری از نقاط جهان بوده و  به عنوان علوفه برای گوسفند و گاو استفاده می شوند.

تیپ رشدی گیاهان این گونه علفی یک ساله یا دو ساله با ریشه نازک (B. rapa ssp. campestris،  B. rapa ssp. oleifera) و یا متورم، گسترده و صاف، به رنگ سفید مایل به زرد (B. rapa ssp. rapa) است. برگ گیاه Brassica rapa بدون کرک یا کمی مودار، زمانی که گیاه جوان است برگ فوقانی تا حدی ساقه را در آغوش می گیرد. ساقه ها به خوبی منشعب می شوند، اگر چه میزان انشعاب به واریته و شرایط محیطی بستگی دارد. ارتفاع این گیاهان بین 100-40 سانتی متر متغیر بوده و دارای ساقه بدون کرک یا کم مو است. بذر   Brassica rapa خواب نداشته و بعد از کاشت بذر خشک در مدت 5-3 روز در رطوبت خاک مطلوب و درجه حرارت 25-20 درجه سانتی گراد جوانه زده می زند. درجه حرارت مطلوب برای رشد و توسعه حداکثر، بیش از 20 درجه سانتی گراد است و بهترین رشد بین 12 و زیر 30 سانتی گراد حاصل می شود. پس از سبز شدن،     گیاهچه ها دمای نسبتا سرد را تا مرحله گلدهی ترجیح می دهند. درجه حرارت بالا در زمان گلدهی رشد گیاه را تسریع خواهد کرد. به طور کلی گیاهان گونه Brassica rapaدارای رشد سریع بوده و معمولا چرخه زندگی کوتاه 40- 35 روز از زمان کاشت تا برداشت بذر دارند. گل ها بعد از باز شدن می توانند در مدت 4-3 روز عمل گرده افشانی را انجام دهند. دانه گرده به مدت 5- 4 روز زنده باقی می ماند و کلاله بعد از باز شدن گل برای 3- 2 روز پذیرای دانه گرده است.

Brassica rapa گونه ای است که بسیاری از واریته های کلزا و کانولا (B. napus) از آن توسعه یافته اند. بر اساس بررسی هايی که روی فرآیند جریان انتقال ژن از B. napus به B. rapa در شرایط مزرعه ای صورت گرفت مشخص نمود که فراوانی دورگ گیری بین آن ها پایین بوده (4/0 تا 5/1 درصد) و بقاي گیاهچه (کمتر از 2 درصد در تمامی گیاهچه های هیبرید زنده) پایین است. البته فراوانی دورگ گیری وقتی بیشتر می شود که B. rapa به عنوان علف هرز در میان کانولا یافت شود. B. rapa دگرگرده افشان اجباری بوده در نتیجه، زمانی که خود گرده افشانی صورت گیرد هیچ بذری توليد نمي شود و يا مقدار آن كم است. به طور کلی گیاه B. rapa بسیار شبیه B. napus (کانولا و کلزا) است. اما با این حال دو گونه می توانند از یکدیگر متمایز شوند زیرا B. rapa دارای برگ سبز مایل به زرد و بخشی از ساقه گلدار آن در طول گلدهی رشد نمی کند. همچنین گل های B. rapa کمی کوچکتر و تیره تر از B. napus هستند. گزارش شده است که B. napus  عملکرد بیشتري نسبت به B. rapa دارد. به هرحال زودرسی و مقاومت به ريزش غلاف بیشتر B. rapa آن را به مناطق با فصل رشد کوتاه تر بهتر سازگار می سازد.

 

منابع:

1) Rakow, G.  2004. Species Origin and Economic Importance of Brassica. Biotechnology in Agriculture and Forestry, Vol.54

2) The biology and ecology of canola (Brassica napus) . 1999. bulletin is published by the Plant Health and Production Division, Canadian Food Inspection.

3) Callihan, B., Brennan, J. Miller, T. Brown, J and Moore, M. 2000. Mustards in mustards Guide to identification of canola mustard rapeseed  and related weeds. University of Idaho.

 

4) http://database.prota.org