Takato

مرکز تحقیقات کاربردی و تولید بذر (تکاتو)

 

دانه روغنی براسیکا شامل تعدادی از گونه های زراعی است که ترکیبی از سیستم های اصلاحی از دگرگرده افشانی کامل تا سطح بالایی از خودگرده افشانی در آنها قابل استفاده می باشد. بنابراین آنها از نقطه نظر اصلاحی مواد گیاهی بسیار جالب هستند. گونه های زراعی متفاوت از این گروه مانند:

  B campestris var. toria, lotni brown sarson, Banarasi rai ( B. nigra ), taramira ( Eruca sativa ),

بدلیل خودناسازگاری، وجود گلبرگ های زرد روشن، میزان ساکاروز بالا در از 40 تا 60 درصد در شهد گل ها جهت جذب زنبور عسل به ترتیب بسیار دگرگرده افشان هستند، در صورتی که در محصولاتی مانند:

 B. juncea , gobhi sarson ( B. napus ), karan rai ( B. carinata ), tora brown sarson ( B. campestris )

بدلیل عدم خودناسازگاری، رنگ گلبرگ زرد کمرنگ، میزان ساکاروز پایین 11-5 درصد در شهد گل به ترتیب عمدتا خودگرده افشان هستند. بهرحال حتی در گروه خودگرده افشان به دلیل آلودگی گرده توسط عواملی چون باد و زنبور عسل، میزان تلاقی از 14 تا 30 درصد تغییر می کند. همچنین تکامل سیستم تلاقی در جنس براسیکا بسیار جالب است. اثرات متقابل اینترژنومیک در روش گرده افشانی بسیار تاثیر گذار است. سه گونه اولیه مونوژنومیک (B. rapa, B. nigra, B. oleracea ) بسیار دگرگرده افشان هستند، درصورتی که گونه های آمفی دیپلوئید (B. napus, B. juncea, B.catarina) عمدتا خودگرده افشان هستند. اصلاح کلاسیک با رده بندی موضوعات اصلاحی جهت بهبود گیاهان زراعی شروع می شود. موضوعات بهبود ژنتیکی از طریق اصلاح کلاسیک در هر یک از گونه های گیاهی متفاوت است. گونه غالب در خانواده براسیکا، کلزا (Brassica napus ) است که با دو تیپ رشدی تابستانه و زمستانه در اقلیم های مختلف تحت شرایط آب و هوایی متغیر کشت می شود. بدلیل شرایط رشدی متفاوت تیپ های تابستانه و زمستانه کلزا، موضوعات اصلاحی و اهداف مهم برای هر یک متفاوت بوده و ممکن است در طول زمان با توجه به نیازمندی های جدید تولید کننده (مانند نیاز برای مقاومت به بیماری خاص) و یا مشتری (مانند ویژگی های کیفی بذر) تغییر کند. بنابراین جهت بهبود این محصولات نیاز به تصمیمات طولانی مدت و ارزیابی عمیق از نیازهای آینده وجود دارد. وظیفه اصلاحگر ایجاد لیست اولویت برای بهبود صفات مختلف و گنجاندن فعالیت های اصلاحی در یک برنامه بهبود اصلاحی جامع است.

در شبه قاره هند بهبود ژنتیکی عملکرد دانه موضوع اصلاحی اولیه است، درحالی که در جهان غرب، اصلاح برای رسیدن به کیفیت بهتر بذر است و در کشورهای آسیایی قرن هاست از کشت کلزا و خردل نژادهای محلی و بومی B. juncea و B. campestris حاصل شده است و در حال حاضر این محصولات مواد گیاهی خام اساسی برای اصلاحگر را تشکیل می دهند. در این محصولات، با افزایش تعداد غلاف در گیاه و تعداد دانه در غلاف بهبود صفت عملکرد مشاهده شده است. معمولا در شبه قاره هند واریته های زودرس (90-80 روز) برای تقویت مناسب سیستم های چندکشتی و کشت مخلوط مورد نیاز هستند. همچنین این واریته ها برای فرار از خسارت یخبندان و رشد در مناطق در معرض خشکی و خشک مناسب هستند. علاوه براین ایجاد واریته های با عملکرد بالا و زودرس موضوع اصلاحی اصلی در مرکز چین و غرب کانادا با روزهای بدون یخبندان در فصل رشد کمتر از 100 روز، است. واریته های زودرس چرخه زندگی خود را طی این دوره کامل کرده و از خسارت سرما فرار می کنند. در سراسر جهان اصلاح برای مقاومت به بیماری ها و آفات موضوع اصلاحی مهمی شده است. در شبه قاره هند بیماری لکه برگی آلترناریایی، زنگ سفید، سفیدک، سفیدک پودری  از بیماری های مهم هستند در حالی که در کشورهای غربی از جمله کانادا و استرالیا بیماری ساق سیاه ( Leptosphaeria maculans Desm.) مهم است. برخی از بیماری های دیگری که می توانند سبب خسارت اقتصادی قابل ملاحضه شوند، ریشه گرزی (Plasmodiophora brassicae) ، پوسیدگی ریشه (Rhizoctonia solani Kuhn)، پوسیدگی ساقه می باشند. در برخی مناطق بیماری Sclerotinia sclerotiorum (Lib.)) می تواند تهدید برابر و حتی بیشتر از بیماری ساق سیاه برای کشت براسیکا باشد. نژادهایی از زنگ سفید (Albugo candida ) شناسایی شدند که می توانند به B. campestris (نژاد 7) و B. juncea (نژاد 2) حمله کنند. واریته های اروپایی و کانادایی B. napus  به تمامی نژادهای شناخته شده زنگ سفید مقاوم هستند، اما واریته های چینی به نژاد 7 آن حساس می باشند. واریته های B. juncea نسبت به B. campestrisبه بیماری لکه برگی حاصل از عامل بیماری Alternaria brassicae  تحمل مزرعه ای نسبتا بهتر دارند.  همچنین مشاهده شده است B. carinata نسبت به B. campestris و  B. juncea به بیماری لکه برگی تحمل نسبتا بهتری نشان می دهد. در شبه قاره هند شته خردل (Lipaphis erysimi Kalt.)، زنبور برگخوارخردل Athalia proxima)) و مینوز ((Bagrada cruciferarum از جمله آفات مهمی هستند که سبب خسارت اقتصادی قابل ملاحضه می شوند. گزارش شده است B. juncea نسبت به B. campestris به شته خردل تحمل بهتر دارد. در B. campestris دو منبع ژن پاکوتاهی گزارش شده است و پیشنهاد شد که آنها می توانند بطور قابل ملاحضه جهت ایجاد واریته های نیمه پاکوتاه توریا و سارسون برای کشت در تراکم بالا، جهت دستیابی به عملکرد دانه بالا بکار گرفته شوند. تحمل نسبتا بهتر به شوری در  B. junceaنسبت به B. campestrisمشاهده شد که آن را انتخاب بهتر برای کشت در خاک های شور ایالت شمال غرب هند تبدیل می کند. بطور کلی با استفاده از روش های اصلاحی از جمله تلاقی برگشتی می توان با انتقال صفات مطلوب به ویژه ژن های مقاومت به تنش های زنده و غیر زنده از گونه های وحشی به گونه زراعی بهره جست. توانایی نسبی واریته های کلزا بهاره به مقاومت در برابر سرما در زمان گلدهی اهمیت قابل ملاحضه در شمال هند و سوئد دارد. واکنش متغیر تحمل به سرما در واریته های هندی و سوئدی وجود دارد. در حال حاضر گروه های پژوهشی بیوتکنولوژی روی انتقال ژن تحمل به علفکش گلیفوسیت و کلروسولفوران و علفکش های دیگر به واریته های براسیکا روغنی کار می کنند. در اروپا و کانادا نسبت به کشورهای آسیایی اصلاح برای روغن و کنجاله جهت تغذیه انسان و دام از اولویت های پژوهشی اصلی است. در حالی که روغن با اروسیک اسید بالا مورد استفاده در صنعت است، اسید اروسیک صفر و گلوکوزینولات پایین (دو صفر) معمولا برای مصرف انسان مورد نیاز است. در حال حاضر واریته های با کیفیت کانولا یا دو صفر در بخش های مختلف جهان ایجاد می شوند.

موضوعات رایج دیگر در اصلاح کلاسیک کلزا، ایجاد واریته های هیبرید، ایجاد فیبر پایین، واریته های با رنگ بذر زرد و اصلاح واریته های B. napus مقاوم به ریزش به منظور کاهش از دست رفتن عملکرد هستند. این اهداف بر اساس تلاقی های بین گونه ای B. napus  با گونه های متحمل به ریزش  B. rapaو B. junceaحاصل شده است. همچنین تلاقی های بین گونه ای (بک کراس ها) منابعی برای ورود صفت رنگ زرد بذر به B. napus را فراهم می کنند.

منابع:

 

1.  Edwards, D. Batley, J.  Parkin. I and Kole, C. 2012. Genetics, Genomics and Breeding of Oilseed Brassicas, Chapter 4: Classical Genetics and Traditional Breeding. P.73-84.

 

2. Gupta, S.K. 2012. Technological innovation in major world oil crops, volume 1 breeding, Chapter3: Brassica. P. 52-83.