Takato

مرکز تحقیقات کاربردی و تولید بذر (تکاتو)

 

سویا (Glycine max) 2n=40 از تیره بقولات است و گل آن شامل پنج کاسبرگ و یک جام گل با پنج گلبرگ می­باشد که مادگی (بخش ماده گیاه) و ده پرچم (بخش نر) را در بر می­گیرد. نه تا از پرچم­ها، مادگی را همچون لوله­ای احاطه کرده و آخرین پرچم آزاد است. بساک­ها در انتهای پرچم­ها قرار دارند و شامل دانه­های گرده (سلول­های جنسی نر) هستند. گرده­ها مستقیما روی کلاله می­ریزند که منجر به خودگشنی می ­شود.

دگرگشنی سویا به میزان کم و بین 5/0 تا 2 درصد می­باشد. غالبا گلها در صبح زود باز می­شوند ولی در شرایط سرد، ابری و مرطوب، باز شدن گل ها به تاخیر می­افتد. معمولا ریزش دانه گرده مدت کوتاهی قبل از بازشدن گل، رخ می دهد. اندازه گل باز سویا به طور استاندارد، حدود 6 میلی متر  می باشد.

ابزار کمی برای تلاقی سویا مورد نیاز است. از آیتم­های ضروری این کار، پنس با نوک خیلی ریز و برچسب پلاستیکی است. پنس برای کار با گل و گرده افشانی  مورد نیاز است. برچسب به گیاه سویا بسته می­شود تا موقعیت گلهای تلقیح شده قابل شناسایی باشد. اصلاحگر اطلاعاتی مانند تاریخ انجام 

تلاقی، شناسنامه والدین نر و ماده و اطلاعاتی که مهم به نظر می رسد را روی برچسب ثبت می­نماید. بنابراین برچسب ها باید ضدآب باشند، چون شامل اطلاعات با ارزشی هستند، از این رو، از برچسب­های پلاستیکی استفاده   می شود که با سیم به گیاه بسته می شوند. در هنگام برداشت، غلاف هایی که از تلاقی حاصل شده­اند به طور انفرادی با دست برداشت خواهند شد.

مراحل انجام تلاقی

گام اول در انجام یک تلاقی، آماده سازی گل ماده است. گل سویا دو جنسی است که شامل هر دو جنس نر و ماده می­باشد. گلهایی که انتظار     می رود روز بعد باز شوند به عنوان والد ماده انتخاب می­شوند. گل های انتخابی دارای جوانه­های گلدار متورم هستند و جام گل در سراسر کاسه گل قابل رویت بوده و یا در حال ظهور است. سویا در محور برگی شاخه، 3 تا 15 جوانه گلدار دارد. در یک محور برگی، اغلب یک تا سه گل به عنوان والد ماده انتخاب می­شود. اکثر جوانه­های گلدار، شامل جوانه­های نابالغ که زیر محور برگی پنهان شدند با استفاده از پنس حذف می­شوند. باید دقت شود تا حذف به درستی انجام شود. جوانه­های نابالغ می­توانند در زمانی 

دیرتر توسعه یابند و اگر جوانه­های نابالغ حذف نشوند، شناسایی گل تلقیح شده مشکل است.

گل به همراه جام گل بین شصت و انگشت نشانه قرار می­گیرد و پنج کاسبرگ حذف می­شوند. پس از حذف کاسبرگها، گام بعدی حذف جام گل است. این کار با قرار دادن پنس دقیقا بالای خراش کاسه گل و به آرامی انجام می­شود تا جام گل آزاد شود. بعد از اینکه جام گل حذف شد، کلاله با بساک­های احاطه شده اطرافش قابل مشاهده خواهد بود. در صورتی که جام گل به طرز مناسبی با پنس گرفته شود و بساک­ها کاملا حذف شوند، گل عقیم می­شود.

بعد از اینکه گل ماده آماده شد، در اولین فرصت ممکن، گرده افشانی انجام می گیرد. کلاله به نمایش درآمده برای چند ساعت مناسب و قابل دوام خواهد بود. ریزش گرده در اولین ساعات صبح شروع می شود و از اوایل تا اواسط روز بسته به شرایط محیطی ادامه خواهد داشت. گلهای باز یا در حال باز شدن به عنوان والد نر انتخاب می­شوند. بساک­های حامل گرده به آرامی روی کلاله مورد نظر گل ماده مالیده می­شوند. بعد از اینکه گرده افشانی کامل شد، برچسب به همان طریقی که قبلا توضیح داده شد، برای شناسایی موقعیت گل گرده افشانی شده به گیاه مادری بسته می­شود.

یکی از چالش­های تلاقی، تشخیص بذوری است که از خودگشنی خود به خودی بدست می­آیند. اگر گلها به دقت انتخاب نشده باشند، خودگشنی 

اتفاق می­افتد. برای حذف گیاهانی که نتیجه بذور خودگشن هستند، از مارکرهای ژنتیکی استفاده می­شود. مارکرهایی که می توانند برای تفاوت تلاقی­های واقعی از خودگشن­ها استفاده شوند شامل رنگ گل، رنگ رسیدگی، رنگ ناف، رنگ بذر، رنگ غلاف، اندازه بذر، عادت رشدی، شکل برگ و رسیدگی است. برای مثال، رنگ گل توسط یک ژن منفرد تعیین می­شود که از نظر ژنتیکی رنگ بنفش بر سفید غالب است. اگر یک والد نر بنفش با یک والد ماده سفید تلاقی داده شود، گیاهان F­1 باید همگی گل بنفش باشند. اگر در این نسل گل سفید وجود داشته باشد، نشانه این است که  F­1ها هیبرید نبوده و باید از بین بروند. از دیگر مارکرهای ژنتیکی که می­تواند استفاده شود، مقاومت به علف کش است. اگر مقاومت به یک علف کش خاص از نظر ژنتیکی غالب باشد، اصلاحگر می­تواند والد نر مقاوم به علف کش را با یک والد ماده حساس تلاقی دهد. هیبریدهای F1 واقعی، پس از اسپری کردن علف کش، آسیب نمی بینند، اما گیاهان خودگشن نابود خواهند شد.

منبع:

Bilyeu, K., Ratnaparkhe, M.B. and Kole, CH. 2010. Genetics, Genomics and Breeding of Soybean. Published by Science Publishers. 355pp.