Takato

مرکز تحقیقات کاربردی و تولید بذر (تکاتو)

 

خشک وانبار کردن سویا Soybean drying and storage

وقتی محصول بذری سویا در داخل مزرعه می تواند به طور عادی و طبیعی خشک شود چرا آن را باید به صورت مصنوعی خشک کرد؟ دلیل اول می تواند به خاطر کشت دیرهنگام آن محصول باشد که به علت کشت دوم بودن ویا مرطوب بودن مزرعه ویا به علت شرایط جوی بسیار مرطوب پاییز، برداشت آن با تاخیر مواجه شده و رطوبت بذر در حدی است که  نمی توان آن را انبار کرد. دومین دلیل، می تواند برداشت زود هنگام باشد.یعنی وقتی سویا به اندازه کافی خشک نشده است و کشاورز آن را برداشت می کند چون با این کار ریزش بذر و خوابیدگی بوته کم شده و موقعی که سویا هنوز در بازار کشش دارد برداشت و عرضه می گردد. در این حالت کشاورز وقت بیشتری برای انجام کار در مزرعه جهت آماده سازی برای کشت بعدی دارد.

رطوبت برداشت Harvesting moisture

برای این که سویا از وزن قابل قبولی برخوردار بوده وخسارت مربوط به ریزش دانه (بذر) در داخل مزرعه به حداقل برسد باید آن را هنگامی که رطوبت آن 13تا14 درصد است،  برداشت نمود. هروقت که دانه ها (بذرها) رسیده شده و شاخ وبرگها خشک شده باشند می توان آن را برداشت کرد. اما وقتی که رطوبت دانه(بذر) بیشتر از 18 درصد باشد خرمنکوبی با مشکل مواجه شده ودانه های (بذور) بیشتری له وخراب می شوند.

از طرفی دیگر اگر رطوبت کمتر از 13 درصد باشد:

اولا خسارت از راه خرد شدن وکوبیده شدن دانه در داخل خرمنکوب کمباین افزایش یافته و این مقدار می تواند 10 درصد عملکرد یا بیشتر ازآن باشد.

ثانیا ویژگی سویا این است که وقتی رطوبت آنها کمتر از 10 درصد باشد شکننده می شوند پس این احتمال وجود دارد که در حین خرمنکوبی ویا حمل ونقل خرد شوند یا بشکنند. بوجاری این بذرها با این رطوبت باعث پایین آمدن درصد جوانه زنی آنها می شود.

رطوبت انبارStorage moisture

وقتی که رطوبت انبار خیلی بالا باشد احتمال فاسد شدن بذرها افزایش یافته و در عرض فقط چند روز از قدرت جوانه زنی بذور کاسته می شود. بالا بودن میزان روغن در بافت دانه های سویا باعث شده که آنها در مقایسه با ذرت، حساسیت بیشتری برای فاسد شدن از خود نشان دهند. بنابر این در شرایط مساوی دمای انبار، رطوبت سویا باید دو درجه سانتیگراد کمتر از ذرت باشد.برای ذخیره سازی سویا به مدت یک فصل (زمستان) رطوبت توصیه شده 13% یا کمتر، برای مدت یکسال 12% یا کمتر، ولی برای مدت بیش از یک سال ،رطوبت بذر باید 11% یا کمتر باشد. سویاهای با رطوبت 15% را می توان به کمک خشک کن های بادی خشک نمود. 

این خشک کن ها به کمک هوای معمولی  بذرها را خشک می کنند. سویاهایی که برای یک فصل زراعی انبار می شوند باید رطوبتی در حد 12درصد یا کمتر از آن داشته باشند.

آماده سازی برای خشک کردن Prepairing for Drying

سویاها را به چند طریق می توان با خشک کن های گرم وسرد خشک نمود اما در فرایند خیلی باید دقت کرد. زیرا سویاها شکننده وترد هستند و اگرهوای خشک کن خیلی گرم باشد(بیش از ℃60 ) می تواند صدمه ببیند ضمن آنکه حمل ونقل نا مناسب بذر باعث شکستگی بذور می شود. باید از خشک کن هایی که به صورت چرخشی دانه ها را خشک می کنند، پرهیز کنید. خشک کن وسیستم های مربوط به آن را طوری تنظیم کنید تا نقاله ای که بذر با آن منتقل شود کمتری ارتفاع را داشته باشد. برای خشک کردن سویاهای بذری، استفاده از پخش کن های دانه مفید است. وقتی که پخش کن ندارید برای پر کردن خشک کن از چندین دریچه تخلیه استفاده کنید. این کار به شما کمک می کند که دانه ها به صورت یکنواخت در خشک کن ریخته شده و از تجمع دانه ها در یک نقطه اجتناب شودکه این عمل را Coring می گویند. چون دانه های سویا در مقابل دانه های ذرت 25% مقاومت کمتر نسبت به جریان هوا دارند. پس به همین علت اندازه فن های خشک کن سویا کمتر در نظر گرفته می شود تا باد کمتری تولید کند.جریان هوای شدید به معنای زود خشک کردن دانه می باشد. سویا هایی که در حال بوجاری هستند (با یک بوجار غربالی با صفحه غربالی به مساحت 16/3 اینچ مربع) به دقت آنها را بررسی نمایید تا سنگریزه ها وبذر علفهای هرز از آن گرفته شود. این مواد در برابر جریان هوا مقاومت می کنند.

خشک کردن با دمای بالا High-tempereture drying

در نقاطی که ذرت و سویا کشت می شوند این امکان وجود دارد که برای خشک کردن این دو محصول از دستگاههای خشک کن با دمای بالا استفاده شود. ولی با این وجود بهتر است که درجه حرارت را برای سویا کم کنند. برای خشک کردن دانه ها از دمای 60-54 درجه سانتی گراد ولی برای بذور از دمای 43-27 درجه سانتی گراد استفاده نمایید. مدت زمان نگهداری دانه ها دربخش گرم خشک کن نباید بیش از نیم ساعت باشد. هنگام خشک کردن سویا، برای اجتناب از خشک شدن غیر یکنواخت بایستی سویاها را با ضخامت کم داخل مخزن ریخت تا بدین ترتیب قسمت رویی وزیرین آن به طور یکنواخت خشک شوند. اگر تشت مخزن دارای همزن است سویا ها یکبار به هم زده شوند اما در مورد بذور توصیه می گردد در خشک کن های Batch-in-bin  از جریان هوا استفاده شود. رطوبت سویای داخل خشک کن را به طور مکرر بازدید کنید چون سویا سریعا خشک می شود.

خشک کردن با دمای پایین Low-tempereture drying  

خشک کن ها با دمای پایین دارای یک صفحه کاملا مشبک (سوراخدار) در قسمت زیرین مخزن و همچنین یک فن باشند که این فن بتواند بادی به حجم یک یا دوفوت مکعب بر دقیقه درهر بوشل تولید کند. مدت زمان خشک کردن با جریان هوا به وضعیت هوا و رطوبت موجود در بذر بستگی دارد. اما ممکن است بین سه تا شش هفته به طول انجامد. در مناطق شمال کشور در بیشتر سالها جریان هوای معمولی می تواند رطوبت سویا ها را تا 13% یا کمتر پایین بیاورد اما در شرایط غیر عادی، سرما و رطوبت پاییزی، شاید لازم باشد بذرها را با گرما دادن خشک کنیم. 

گردآوری:

مهندس سیف الله معطوفی

رییس نمایندگی شرکت توسعه کشت دانه های روغنی   مرکز گرگان