Takato

مرکز تحقیقات کاربردی و تولید بذر (تکاتو)

 

با توجه به واردات بخش اعظم روغن خوراکی کشور که امنیت غذایی جامعه را تهدید می کند ضرورت سنجش امکانات و برنامه ریزی های جامع برای توسعه کشت دانه های روغنی بیش از پیش مورد تأکید است.

در مجتمع تکاتو با در اختیار داشتن مجموعه عظیمی از منابع ژرم پلاسم دانه های روغنی سویا، کلزا، گلرنگ، کتان و بادام زمینی، پتانسیل انجام فعالیت های اصلاحی کلاسیک از جمله ارزیابی و مقایسه ژنوتیپ های برتر و انجام تلاقی های درون گونه ای وبین گونه ای مناسب بین ژنوتیپ ها با خصوصیات متنوع جهت دستیابی به ارقام و لاین های جدید با صفات مطلوب وجود دارد. امید است با انجام تلاقی های مناسب بین ارقام با خصوصیات مطلوب در هر یک از محصولات و وارد کردن نتاج حاصله در کارهای اصلاحی طی چندین نسل بتوان به ارقام متنوع با ویژگی های مطلوب و عملکرد بالا دست یافت. در شرایط حاضر و با در اختیار داشتن امکانات موجود،  برنامه های اصلاحی در هر یک از این محصولات بصورت زیر در حال انجام است:

کلزا

ایجاد ارقام جدید کلزا و شناسایی لاین های برتر با عملکرد دانه و روغن بالا، زودرس، مقاوم به بیماری می تواند در افزایش سطح کشت در مناطق مختلف و افزایش ضریب خودکفایی کشور موثر باشد. به منظور گسترش سطح زیر کشت و نیز بی نیازسازی کشور از واردات روغن و واردات بذر، معرفی هیبریدهای جدید با عملکرد بالا ضروری است. از آنجایی که حذف اندام نر (عقیم کردن) بصورت دستی در جهت تولید و تکثیر بذر هیبرید پر هزینه و زمان بر است بنابراین با استفاده از  سیستم نر عقیمی سیتوپلاسمی و ژن های بازگرداننده باروری (سیستم سه لاین A، B و R) بدون نیاز به عقیم کردن دستی، با هزینه و زمان کمتر می توان به بذر هیبرید دست یافت. استفاده از نر عقیمی سیتوپلاسمی در تولید بذر هیبرید کلزا، خود شامل سه مرحله: تولید لاین عقیم، نگهدارنده و رستورر و مرحله تلاقی بین این لاین ها جهت تولید بذر هیبرید است. تولید هر یک از این لاین ها فرایند اصلاحی جداگانه ای می طلبد که 6 تا 7 سال زمان می برد. تولید لاین های عقیم و نگهدارنده در مجتمع از سال های گذشته شروع شده و در حال حاضر سال چهارم آن در حال اجرا می باشد.

کشت ارقام یکنواخت بصورت مداوم در یک منطقه باعث ایجاد نژادهای جدیدی از بیماری و آفات شده و در نتیجه آسیب پذیری این گیاهان به همه گیری بیماری های گیاهی و آفات افزایش یافته و  در نتیجه کاهش عملکرد را به دنبال خواهد داشت. پس نیاز است تولید ارقام آزاد گرده افشان (op) جدید و سازگار با مناطق مختلف صورت گیرد. در این راستا تلاقی بین ارقام مختلف (زمستانه و بهاره و بین گونه ای) و بررسی نتاج به روش اصلاحی شجره  در دستور کار قرار گرفته  و در این حوزه نیز حدود 60 لاین  برتر حاصل از این تلاقیها  سال سوم خود را پشت سر گذاشته است و سه سال دیگر  برای دستیابی به لاین کاملا خالص ادامه خواهد یافت.

 

سویا

دانه سویا به طور متوسط 40 درصد پروتئین و 20 درصد روغن دارد که آن را از لحاظ ارزش غذایی در میان محصولات روغنی بی­رقیب می­کند. به طور کلی روش های اصلاحی سویا برای تولید بذر شامل واردکردن ارقام خارجی، گزینش، دورگ گیری و بیوتکنولوژی می باشند. با توجه به محدودیتهایی که گل سویا برای کارهای اصلاحی دارد، تاکنون کارهای زیادی در این زمینه در ایران انجام نشده است. مجتمع تکاتو با در اختیار داشتن منابع عظیم ژرم پلاسمی سویا از گروه­های رسیدگی مختلف، مقاوم به آفات و بیماریهای گوناگون و سایر ویژگی ها در کنار بدنه کارشناسی قوی خود  امید است بتواند در زمینه تولید بذر سویا به موفقیت چشمگیری نائل گردد. در این راستا ژنوتیپ های موجود در بانک بذر مجتمع طی سال های گذشته در قالب طرح احیا و ارزیابی مورد بررسی قرار گرفته و ارقام با خصوصیات برتر شناسایی شدند. در سال زراعی 93 تلاقی بین برخی از این ارقام صورت گرفت که چهار تلاقی موفقیت آمیز بود و بذر F1 حاصل از آنها برداشت شده است. وارد کردن بذور حاصله در برنامه های اصلاحی با استفاده از روش های مربوطه و انجام عملیات لازم طی حداقل 6 سال جهت رسیدن به رقم یا لاین برتر و انجام تلاقی های جدید از برنامه های سال های آتی مجتمع روی این گیاه روغنی خواهد بود.

 

آفتابگردان

کاشت 10 رقم آفتابگردان روغنی و آجیلی و انجام عملیات سلفینگ و جمع آوری بذور، تدوین و اعمال برنامه های اصلاحی لازم در هر یک  از مواد اصلاحی بدست آمده از جمله برنامه های اخیر این مجتمع  روی آفتابگردان بوده که اخیرا  شروع شده است.

بادام زمینی

بادام زمينی(Arachis hypogea) از تيره پروانه آسا، بزرگترين و مهمترين زير رده از سه زير رده تيره بقولات است که به عنوان يك گياه روغني مهم در٩٦ كشور جهان كشت مي شود. ارزیابی تنوع ژنتیکی بر مبنای صفات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و زراعی می تواند برای سازماندهی ژرم پلاسم، گزینش والدین مناسب برای دورگ گیری و تولید جمعیت های در حال تفرق سودمند باشد.انجام آزمایش های تکمیلی جهت بررسی این ژنوتیپ ها و اجرای آزمایش در شرایط آب و هوایی دیگر برای تفکیک و تمایز بهتر نمونه های موجود در ژرم پلاسم بادام زمینی ضروری است تا بتوان این ژنوتیپ ها را مستقیما به عنوان رقم مناسب جهت کشت در منطقه خاص معرفی کرد و یا از آن ها به عنوان والدین در برنامه های به نژادی جهت دورگ گیری و اصلاح جمعیت استفاده نمود. ژنوتیپ های مختلف مجموعه کلکسیون بادام زمینی مجتمع طی سال های گذشته کشت و ارزیابی شده و ارقام با خصوصیات برتر شناسایی شدند. تلاقی های لازم بین برخی از ارقام برتر در سال زراعی 93 بصورت آزمایشی صورت گرفت که در نتیجه آن دو تلاقی موفقیت آمیز بود. تدوین و اعمال برنامه های اصلاحی لازم روی این گیاه از برنامه سال های آتی مجتمع خواهد بود.